Sociaal Leren; van zandbak tot SPOC

social-learning | blog

Hoe maak je leerprocessen zichtbaar in een SPOC (Small Private Online Course)? Docent Annemieke van Soest (ROC Rivor) deed er onderzoek naar tijdens haar Bachelor of Education. Zij vroeg zich af: hoe leren studenten in een sociale leeromgeving? Kijken zij van elkaar af, proberen ze uit? En wat kunnen begeleiders doen? Wanneer grijpen zij in? Hoe stimuleer je optimaal het sociaal leerproces?

Stel: je laat kleuters spelen in een zandbak en je zet daar een zak met speelgoed naast. Dan hebben ze niet meteen oog voor die zak met speelgoed. In plaats daarvan eten ze zand, gooien ermee of rollen erin. Ze spelen alleen en niet samen. Maar zodra er één kleuter nieuwsgierig wordt en naar de zak kruipt, gebeurt er iets. Iemand ontdekt een schepje en zo komen anderen ook op ideeën. Wat dit met SPOCs te maken heeft? Lees er meer over in deze blog.

Vernieuwend onderwijs op maat

Hoe kunnen we het onderwijs voor studenten op maat maken en zo aanbieden dat het leerproces zichtbaar wordt? Hoe bewegen we mee met de nieuwste kennis en ontwikkelingen? Een antwoord op die vragen heb ik gevonden in de SPOC: de Small Private Online Course. Ik heb onderzocht hoe je daarin kunt volgen hoe deelnemers leren en sociaal leren, om zo al lerend het onderwijs beter te maken.

Wat is sociaal leren eigenlijk?

Volgens Bandura (1961) leren mensen door naar elkaar te kijken. We kijken naar hoe anderen iets doen en zien de gevolgen daarvan. Sociaal leren gebeurt bijvoorbeeld in de zandbak. Op die plek ontwikkelen de kleuters hun executieve functies en metacognitieve vaardigheden (zie figuur hieronder). Daar zijn ze zich nog niet bewust van. Maar later kunnen ze daar tijdens het leren gebruik van maken. In de zandbak ontwikkelen ze strategieën om leerproblemen aan te pakken. Hartstikke handig voor later. Als ze meedoen aan een SPOC bijvoorbeeld. 

Sociaal leren in de SPOC

Met de SPOC verplaatsen we de zandbak vanaf het schoolplein naar een digitale (leer)omgeving. Daar is het van belang dat studenten zelfredzaam zijn, samen leren, elkaar uitdagen en prikkelen. Hiervoor hebben ze zelfregulerende eigenschappen nodig: ze controleren, evalueren, testen en onderwijzen zichzelf en elkaar. 

De SPOC geeft docenten de kans om studenten en hun leerprocessen buiten het lokaal (en gemakkelijker) te volgen. De rol van docenten is daar namelijk heel anders dan bij ‘een klassieke les’. In die SPOCs zijn docenten ook curator en moderator: we plaatsen content, geven opdrachten, stellen vragen, stimuleren de deelnemers te reageren. Doel? De rol als docent steeds kleiner maken en de rol van studenten steeds groter. Van “geleid leren” naar “begeleid leren” naar “zelfstandig (sociaal) leren”. Maar hoe dan? En hoe weet je wanneer studenten klaar zijn voor de volgende stap? In hoeverre is die persoon achter het beeldscherm hetzelfde als in de les? Of later als professional in het werkveld? En … hoe blijft het leren in een SPOC sociaal?

Docenten monitoren, geven feedback en creëren vertrouwen

Net als in een klassieke les moeten docenten in een SPOC focussen op de vraag: wat doet de student? Hierbij spelen monitoring en feedback een grote rol. Ook een sfeer van vertrouwen is belangrijk: die zorgt ervoor dat feedback niet als frustrerend, maar juist als lerend wordt ervaren. Daarnaast moeten docenten spannende opdrachten durven te geven, waarbij denken van een hoger niveau nodig is. Leren is immers samenwerken. En samenwerken vraagt om een dialoog. Daarom is het belangrijk dat docenten letten op alle aspecten van de contacten van studenten onderling en daarin stimuleren.

Hoe volg je het leerproces in een SPOC?

Nou, dat is niet makkelijk. In een SPOC heb je vooral te maken met reacties tussen studenten onderling of reacties op vragen van jou als "curator" (de persoon die de content/theorie plaatst binnen de SPOC, en daarbij een prikkelende vraag stelt, waar de studenten vervolgens op reageren) of "e-moderator" (de persoon die bij de content reageert op de reacties van de studenten, doorvraagt, of studenten vraagt op elkaar te reageren. Hij/zij faciliteert als het ware social learning). Wanneer je het leerproces wilt volgen, en wilt zien hoe studenten metacognitieve strategieën inzetten om tot leren te komen, is de vraagstelling en het monitoren van docenten is cruciaal.


Vraag naar aanpak

Waar we als docenten geneigd zijn bij content te vragen naar meningen, herkenning en koppeling met praktijkvoorbeelden, is het nu belangrijker te vragen naar aanpak. Juist dit is ook wat de studenten graag van elkaar willen horen. Stel dus vragen als ”Hoe zou jij dit aanpakken?”, of “Hoe heb je een soortgelijk probleem eerder opgelost?” en vervolgens “Waarom denk je dat dit de juiste aanpak is?”

Monitor reacties

Vervolgens is het belangrijk de reacties van de studenten te monitoren. Studenten hebben de neiging om alleen op elkaar te reageren met complimenten, “ik sluit me hierbij aan” of vragen als “wat bedoel je precies?”. Interessant is dat er niet altijd op elkaar gereageerd wordt als studenten elkaar bevragen. SPOC-studenten reageren vaker op vragen van de moderator, maar stoppen gemiddeld genomen na twee keer doorvragen van de moderator met reageren. Als docent dien je studenten actief te stimuleren om te reageren op elkaars antwoorden.

Ondersteun leerproces

Net als in de zandbak, geldt in de SPOC: wat is de uitkomst van het leerproces en wordt het sociaal? Komt er een zandkasteel? Of wordt al het speelgoed begraven? Hoe creatief zijn de studenten? Wordt er samengespeeld? Wie zet door? Wie haakt af? Welke doelen hebben zij? En wanneer is een antwoord goed genoeg?

Als docent, moderator of curator bepaal jij niet of er een zandkasteel of dam komt, maar ondersteun je studenten in hoe en wanneer ze zich ontwikkelen. Dat doe je door goed te kijken en aan te sluiten op het proces van de studenten. Door vragen en opdrachten zo te timen en formuleren dat zij uitgedaagd worden hun metacognitieve strategieën (hun leren) te ontwikkelen. Het allerbelangrijkst tijdens het leerproces: de juiste strategie en een evaluatiemoment. En: als docenten moeten wij ook die zandbak of SPOC in mét de studenten en mensen uit de praktijk.

Heb je vragen over deze blog, neem dan contact op met Annemieke van Soest via mail.

 

a2hs_explain
a2hs_tap
a2hs_then